Kinderen en hooggevoeligheid

Vandaag las ik in Margriet 16 (2012) een artikel over de verwachtingen die ouders van hun kinderen hebben. "Als-ie maar gelukkig wordt ... én beantwoordt aan al onze verwachtingen".

Daarin trof mij het volgende (en ik plaats het in dit blog, omdat het voor mij een duidelijk voorbeeld van een kind met hoogsensiviteit betreft):
Een moeder vertelt dat haar dochter in niets op haar en haar man lijkt. "Wij houden van gezelligheid en drukte. Iedereen kan altijd komen aanwippen en blijven eten. Onze dochter is verschrikkelijk verlegen. Als er veel bezoek is, gaat ze op haar kamertje zitten lezen of knutselen. Ze zegt dan dat ze het te druk vindt. In de klas is ze volgens haar juf ook erg stil. Ze zal nooit het woord nemen, nooit de aandacht vragen. Daar maak ik me veel zorgen over. Hoe moet dat later? Het is echt niet zo dat ze dom is of niets te vertellen heeft. Als ze op haar gemak is, kan ze ontzettend grappig uit de hoek komen. Ik dacht: misschien wordt ze wat losser als ze op toneelles gaat. Ze is er een keer of vier, vijf geweest en toen zijn er maar mee opgehouden, want ze kwam er elke keer huilend vandaan. We weten gewoon niet wat we ermee aan moeten".

Wat herkenbaar! Het lijkt alsof het over mijn eigen jeugd gaat.
En wat jammer dat deze moeder, die het ongetwijfeld goed bedoelt, niet  aanvoelt wat haar kind nodig heeft.

Ik heb lange tijd met gemengde gevoelens terug gedacht aan mijn jeugd. Waarom kon ik niet net als velen lyrisch zijn over een 'heerlijke onbezorgde jeugd'? Ik had toch alles wat ik maar kon wensen? Een lieve vader en moeder, zussen en een broer. We woonden buiten de stad in een straat bij het bos, ruimte en rust genoeg. We waren niet rijk maar ook niet arm, er waren geen nare ziektes, scheidingen of sterfgevallen.
Toch herinner ik mij mijn eenzaamheid, het niet begrepen voelen. Het liefste willen terugtrekken op mijn kamertje. Maar ook: luisteren naar mooie muziek, genieten van de bloemetjes in de berm met de zon op mijn gezicht. Een grote hoeveelheid van indrukken, waarover ik diep en intens nadacht.
Ik vond het heerlijk om buiten te spelen, te schommelen, rennen of rolschaatsen, in hoge bomen klimmen. Maar toen ik op gymnastiek mocht, wilde ik er toch niet bij. Mijn moeder liet mij alleen gaan, ik was ongeveer 7 of 8 jaar. Afschuwelijk vond ik de akoestiek in de gymzaal, het lawaai van de kinderen, de geuren, de sfeer, de stem van de juffrouw. Of ik er huilend vandaan kwam, zoals het meisje hierboven, weet ik niet meer. Wel dat ik nooit terugging... En dat ik dit nooit vergeten ben.

De meeste hooggevoelige volwassenen die Susan Marletta sprak (en ik sluit mij daarbij aan), weten nog van vroegere ervaringen te vertellen die ze achteraf als typische 'hooggevoeligheidsreacties' bestempelen. Het zijn naast aangename, soms onaangename en af en toe ronduit traumatische herinneringen. De meeste volwassenen werden als kind door hun ouders 'verlegen', 'introvert' of 'stil' genoemd.
Ondertussen herinneren deze inmiddels volwassenen zich vele ongemakkelijke situaties in de klas of thuis (het vele bezoek bij het meisje in het voorbeeld hierboven), op bezoek bij ooms en tantes, op zwem- of turnles, tijdens verjaardagspartijtjes of op schoolkamp. Het waren bedreigende situaties voor hen; ze voelden zich beschaamd, angstig of onzeker gemaakt, maar ze hadden goed geleerd hun ware emoties niet te laten zien.

Toen ik ongeveer 10 jaar geleden in aanraking kwam met het begrip hoogsensitief, of hooggevoeligheid, vielen veel puzzelstukjes voor mij op hun plaats.
Inmiddels vind ik mijn hooggevoeligheid een prachtige eigenschap. In plaats van mijzelf als zwak of gek of als lastig persoon te zien, kijk ik nu veel positiever naar mijzelf. Deze eigenschap helpt mij ook in mijn werk als professional organizer aan te voelen wat mijn klanten nodig hebben. In een ander artikel daarover meer.

Nu eerst meer informatie over hooggevoeligheid bij kinderen:
 (Uit "Leven met hooggevoeligheid, van opgave naar gave" van S. Marletta-Hart):

De meest in het oog springende kenmerken van hooggevoelige kinderen zijn:

• ze merken meer op van wat er om hen heen gebeurt
• ze denken meer na over wat ze zien en horen
• hun zenuw- en zintuigsysteem werkt bijzonder goed en intensief

Daardoor merken zij heel veel details uit hun omgeving op. Ze zullen als gevolg daarvan dieper en uitgebreider nadenken over wat ze beleven en leren. Ze stellen meer vragen of proberen zelfstandig problemen op te lossen. 

• hooggevoelige kinderen merken zoveel details op dat je als volwassene wel eens moe wordt van hun commentaar: de kaas stinkt, de chocoladehagelslag is niet dezelfde als de vorige keer, het labeltje van de trui kriebelt (ik heb hier zelf nog steeds last van.... knip het liefst alle labels uit mijn kleding).
  Voor niet-hooggevoeligen komt een hooggevoelig kind soms als een aansteller of zeurpiet over.
• hooggevoelige kinderen zijn bijna allemaal sociale kinderen. Ze zijn betrokken bij de wereld om hen heen omdat ze zo opmerkzaam zijn. Het ene kind voelt vooral stemmingen en emoties van anderen aan, het andere kind is zich erg bewust van de wereld en het onrecht in de wereld.

Hun sociale bewustzijn maakt dat ze sneller angstig reageren en sneller gekwetst zijn wanneer zijzelf of andere kinderen gepest worden.

• in de omgang met anderen kunnen ze gereserveerd of verlegen reageren: ze zijn sneller overdonderd in de omgang met anderen, wanneer ooms en tantes hen vastgrijpen om een kus te geven, bijvoorbeeld.
• kinderen met een hooggevoelige aard zijn haast zonder uitzondering gevoelig voor sociaal wenselijk gedrag; ze voelen papa's en mama's verwachtingen feilloos aan.
• ook voelen ze het goed aan wanneer een ander geen interesse voor hen op kan brengen. Als je niet met je volle aandacht naar dit kind luistert (wanneer het probeert iets delicaats of intiems te vertellen) is het snel gekwetst. Hij zal zich onherroepelijk afsluiten.
• net zoals hooggevoelige volwassenen, zijn hooggevoelige kinderen geen echte groepshelden. Ze floreren meer in één-op-één contact. Ze hebben daarom eerder een hartsvriendje of - vriendinnetje met wie ze veel ondernemen.
• omdat hooggevoelige kinderen zoveel opmerken en verwerken kunnen ze intens zijn in hun emoties.
• hooggevoelige kinderen voelen zich eerder overweldigd door dingen die andere kinderen niet eens opmerken, ze kijken liever de kat uit de boom.

Met name met veranderingen en nieuwe situaties kunnen ze vaak moeite hebben. Zoals de eerste schooldag, een verhuizing, een verjaardagsfeestje, een schoolkamp. Dit soort 'grote gebeurtenissen' hebben op hooggevoelige kinderen een meer dan gemiddelde impact.

• deze gevoeligheid voor verandering zorgt dat ze eerder van slag zijn wanneer de dingen niet lopen zoals ze verwachten of zoals ze altijd zijn gegaan. Mede hierdoor hebben de meeste hooggevoelige kinderen behoefte aan duidelijkheid en regelmaat.
• hooggevoelige kinderen hebben sneller een grens van uitputting bereikt. Met een bezoekje aan oma en boodschappen doen hebben ze meer dan voldoende indrukken binnengekregen

Overprikkeling is een dagelijkse dreiging voor ieder hooggevoelig kind. Als ouder zul je er daarom rekening mee moeten houden dat je de leefwereld van jouw hooggevoelig kind niet onnodig volstouwt met speelgoed, televisie, bezoekjes, ruzies, winkelen en lange, uitputtende reizen. Voor een hooggevoelig kind kan een gewone dag al gauw te veel zijn.

Ik hoop dat de moeder uit het Margriet artikel leert aan te voelen wat haar kind nodig heeft en meer begrip krijgt voor de karaktereigenschappen van haar kind.
Misschien stuur ik de redactie van Margriet wel mijn reactie toe.